IX NUK JUANA WÁAY

Anchaj tu kaajil Huhi juntúul xunáan Ix Juana u k’aaba’. U yíicham le ix ko’olela’ nuxi’ Pedro Moyote u k’aaba’. Seten ya’ab máak k’aj óolmajilo’ob tumen ts’o’ok u nojoch máaktalo’ob. Ku ya’ala’ale’, le ix ko’olela’ leti’ beetik u ix wáayil te’ kaajo’.

In woojel tu tséel in taanaj kajakbalo’ob ka’achij: aktáan ti’ u chan su’ukilnaje’ yaan naats’ jump’éel úuchben ch’e’en kaaji’. K’iin ka máan tu jool u chan taanaje’ ka wilik bix jóojochil: ti’al ma’  yookol iik’ ichnaje’ xlaalab nook’o’ob u chuykíinsmajo’obi’.

Tu bej trene’ ti’ ku’ seen ja’asik u yóol máak bin le xuunáana’.

Juntúul máak Diitos u k’aaba’e’ u seen ilmaj bin. Ya’ab u téenel bin u yu’ubmaj u taal ja’asbil yóol tu yotoch.

Lekéen u chuuk chúumuk ook’inile’ leti’ bin kéen u’uya’ak u taal. Ku yu’ubik bin bix u bin u taal u jíiltikubáaj juntúul xnuk xleech. Táan u taal u pulik ba’alo’ob ku taal. Chéen u kóojol tu táankabal Diitose’ naapul k’óoben ku kaxtik.

Chéen ichil u weenele’, Diitose’ ku yu’ubik bix u k’éebje’etal le che’ u nakmaj tu jool k’óobeno’.

Le ken okok xleeche’ táan u máan u k’ok’o’ni’itik kumo’ob. «Je’el a wa’alike’ táan o bojlik le ba’alo’obo’ ti’al u yaajsikech», ku ya’alik Diitos.

Diitos túune’, kéen yu’ub táan u pu’ulul u nu’ukulo’obe’, ku jáan kúulch’intikubáaj tu k’aan.  Ku chaambel bin tu paach joonaj tu’ux u nakkúunmaj u xóot’ che’ ikil u k’aalikubáaj, ku chaambel je’ik joolnaj,  ku chaambel pulik yook paachil, ku ch’a’ik muuk’e’ ku jóok’ol yáalkab.

Je’el túun ku bin tu paach le ix wáayo’. Bey u ch’a’apachtik tak lekéen sa’atak ichil  k’áax.

Ba’ale’ beya’ ts’o’ok u binsa’al u weenel nojoch máak.

Mix juntéen u yilmaj juntúul ix nuk leech buka’aj bino’. Yaan k’iine’ ix leech, yaan k’iine’ ix ch’upul miis, yaan k’iine’ ix wáay peek’. Je’el ba’alak ba’alche’ile’.

Ich kaaje’ k’aj óolta’an xuunáan beya’: Ix nuk Juana wáay.  

Le kéen sáasake’ bey mixba’al úuchuke’, ba’ale’ chéen ich kaaje’ táan u yáalkab u mukult’aanil ba’ax senkech úuch ook’injeak.

Sa’ataj tu beetaj Ix nuk Juana Wáay. Chéen jump’éel k’iine’ xu’ul yila’al, mixmáak yoojel tu’ux ts’o’okij. Ku ya’ala’ale’ láayli’ kuxa’an bine’, táanxel kaajil ku wáayil bin.

José Natividad Ic Xec

José Natividad Ic Xec es profesor de lengua y literatura maya, y director de elchilambalam.com y mayapolitikon.com

Deja un comentario

scroll to top